Het Bonnefantenmuseum in Maastricht opent dit weekeinde wijd zijn deuren om de zeven hoofdzonden binnen te laten. Zo kunnen we nagaan of we ze wel allemaal beoefend hebben. Bruegel en andere grote meesters helpen bij dat onderzoek. Het gevaarlijkst waren, zijn en blijven uiteraard de hoofdzonden die zich listig vermommen als deugden.

Wel, dat is lang geleden. Als tiener ontleende ik een oude editie van dit boek in de bibliotheek en las het met plezier. Nu kreeg de bekende historische detectiveroman van Josephine Tey een nieuw jasje en herlees ik met plezier hoe inspecteur Grant vanop zijn ziekenhuisbed Richard III Plantagenet (1452-1485) in ere probeert te herstellen. Richard III, wiens stoffelijke overschot nog niet zo lang geleden herontdekt werd onder het beton van een parkeerplaats.

Al doende formuleren de inspecteur en zijn vrienden een paar interessante methodologische beschouwingen. Historici die de gedachten van hun hoofdpersonen op een rijtje aan de lezer presenteren of hen woorden in de mond leggen kunnen niet op hun waardering rekenen.

“Geef mij maar research. Tenslotte vind je de waarheid nooit in het verslag van een waarnemer. De waarheid vind je in kleine eigentijdse feiten, een advertentie in een krant. De verkoop van een huis. De prijs van een ring… De echte geschiedenis wordt geschreven in vormen die niet als geschiedenis [geschiedschrijving?] bedoeld zijn. In afrekeningen voor de koninklijke garderobe, in de civiele lijsten, in persoonlijke brieven, in de boekhouding van landgoederen.”

Het geeft te denken.

“Armoede, een van de drie traditionele kloosterlijke deugden, was geen aanbeveling voor een Merovingische heilige. Onze teksten onthullen de patronen van vrouwelijke macht in een tijdperk waarin sociale klasse dikwijls gender overtroefde in de verdeling van sociaal en politiek gezag.” Kortom, terwijl Merovingische edelmannen rijkdommen uitdeelden aan hun volgelingen, deelden hun moeders en zusters rijkdommen uit aan de armen. Herverdeling in de praktijk! Ik zal komende zondag met veel plezier spreken over de H. Gertrudis, Merovingische heilige par excellence, al eeuwenlang aanwezig op het domein van het Kasteel van Gaasbeek – onder andere in de gedaante van dit mooie schilderij door Gerard Seghers.

Sainted Women of the Dark Ages, edited and translated by JoAnn Mcnamara and John E. Halborg, with E. Gordon Whatley, Duke University press, Durham & London, 1992, p. 7.