Dierbare Pieter Bruegel de Oude

Bruegelwenen2

“Japanse toeristen schuiven om me heen en houden halt voor De toren van Babel. Een dandy in driedelig zomerkostuum vat post voor De stormachtige dag, een studente van een academie schildert uw Winterlandschap na. Ik zie haar graag nadenken, turen naar het origineel, voorzichtig een paar penseelstreken aanbrengen (haar pols rust dan op een schilderstok, net als de uwe vroeger). Ik zie haar graag achteruitstappen, neerzinken in de fluwelen sofa om alles weer van op afstand te bekijken. Is dat de beste manier om te kijken, het hele beeld opnieuw maken? Ik heb me dikwijls afgevraagd hoelang u aan een schilderij werkte. Van het eerste idee tot de laatste penseelstreek, dat kan jaren geduurd hebben. Het schilderen zelf: waarschijnlijk een paar maanden. Want elk onderdeel past ragfijn in het geheel. Alles staat op de juiste plaats. Vooraleer je een compositie zo hebt gewikt en geschikt….”

Ik schreef een liefdesbrief aan de Bruegels in Wenen, en aan hun maker uiteraard. Lees de volledige ontboezeming nu in Rekto:Verso.

Émigrés

cover3

Mijn liefde voor het werk van Vladimir Nabokov is geen geheim. Via hem en zijn romans had ik al wel een en ander opgevangen over het lot van Russische vluchtelingen in West-Europa. Honderdduizenden Russen ontvluchtten Lenins hemel-op-aarde in de jaren 1920-1930 en overleefden in Berlijn en Parijs als statenlozen. Nabokov gaf Engelse les en tennisles om brood op de plank te krijgen, prinsen werden taxichauffeurs en officieren fabrieksarbeiders of dansers in kozakkenkoortjes.

Een paar weken geleden kreeg ik een boekenbon cadeau en in de boekhandel vond ik een nieuwe titel van Penguin Classics: Russian Emigré Short Stories From Bunin to Yakovsky. Nu lees ik me een nieuwe wereld in. Wat een talenten, wat een variatie, wat een kwaliteit. Deze bundel bevat alles: twee prachtige verhalen van Nabokov, uiteraard, maar ook geestige schetsen van de schrijfster Teffi, prozagedichten, reisverslagen, fantastische vertellingen, psychologisch drama, ontzetting en ontroering. Hoe is het mogelijk dat deze groep ontwortelde mensen in zulke harde omstandigheden zoveel schoonheid creëerde? Ik denk nu dat ik alles van Ivan Lukasz zou willen lezen, al is hij op het verhaal in deze bundel na nooit vertaald in het Frans of Engels en is er op het wereldwijde web nauwelijks informatie over hem te vinden. Zijn verhaal Een spikkeling van sterren is een van de mooiste die ik de afgelopen jaren onder ogen kreeg.

Yury Felsen stierf in 1943 in een concentratiekamp.  “Maar sinds mijn kindertijd hebben dikke bladen papier met hun zachte witte glans, de lichte aanraking van een mooie zilveren pen, helderblauwe inkt en mijn eigen kalme handschrift mij haast fysiek geprikkeld en mij aangespoord om ijverig te werken, zoals de eerste warmte van de lente ons naar de liefde voert.”

Russian Emigré Short Stories from Bunin to Yanovsky, bezorgd door Bryan Karetnyk, Penguin Classics, 2017. (Het citaat van Yury Felsen komt uit het verhaal De terugkeer van verleden dingen, in het Engels vertaald door Ivan Juritz en Bryan Karetnyk en in het Nederlands omgezet door mij.)

In de toren

news_xlarge_koho_1
Katsuhiro Otomo, Binnenzicht van de Toren van Babel, 2017

De Japanse anime-kunstenaar Katsuhiro Otomo voltooide onlangs een binnenzicht van Pieter Bruegels kleine Toren van Babel (Rotterdam, Museum Boymans van Beuningen). Heerlijk om te zien, en vol vernuftige details, vaak verwijzingen naar andere schilderijen van Bruegel, zoals de Val der Opstandige engelen (Brussel, KMSK). U kunt enkele detailopnames bekijken via deze schakel.

news_xlarge_a00_main
Kosuke Kawamura, de inkleurder, en Katsuhiro Otomo

Brief aan Usama

usama

Ik vond in mijn boekenkast een boek terug van een Syrische prins uit de twaalfde eeuw en ik schreef hem een brief. Een fragment:

“Toen ik studeerde, nam ik deel aan een literaire wedstrijd. Het is een mededeling die in uw smaak zou kunnen vallen, want u schreef tijdens uw negentigjarige leven (1095-1188) veel en graag: gedichten, een boek over “de resten van de woonsteden van geliefden”, De innovatie op het gebied van poëziekritiek, De kern op het gebied van goede omgangsvormen en een interessant Boek van de stok, dat ik graag ook in het Nederlands vertaald zou zien. Drie jaar nadat u ter wereld kwam, werd ver weg in Bermersheim Hildegard van Bingen geboren, die een van de belangrijkste schrijfsters van de westerse middeleeuwen zou worden. Of moslimvrouwen schreven in uw tijd, weet ik niet; men verneemt daar niet veel over, althans niet uit de pennen van moslimwoordvoerders die vandaag columns schrijven voor onze media. Hoe dan ook, ik won de derde prijs in de literaire wedstrijd en kreeg een boekenbon. Deze vormde een welkome aanvulling op mijn krappe studentenbudget en ik wist precies welk boek ik mij met die bon zou aanschaffen: het uwe, dat ik al geruime tijd in de boekhandel had bewonderd. Usama ibn Munqidh, Wat anders dan vechten en jagen? Memoires van een Syrisch edelman, vertaald uit het Arabisch door J.J. Witkam, uitgegeven in Amsterdam in 1986. Op 21 april 1987 verwierf ik uw boek, ik noteerde de datum zorgvuldig op de eerste bladzijde, en ik begon te lezen.”

Nu helemaal na te lezen in Rekto:verso.

Painting Treatments

behindbars

‘Els Nouwen is een schilder die de hedendaagse beeldenstroom niet afwijst maar ook niet passief ondergaat. Zij betreedt het strijdperk. Els Nouwen kiest beelden uit haar archief, meestal foto’s in oude tijdschriften, om als schilder, met olieverf, te onderzoeken wat dit gladde beeld wil. Is het een rechtstreekse voorstelling van de werkelijkheid? Zet een foto echt de tijd stil en legt ze geesten vast? Wat wil dit beeld, als beeld? Bijvoorbeeld een foto van spelende kinderen, of van een Amerikaanse president. “Wat wil dit beeld?”: ik citeer Els Nouwen hier letterlijk en deze vraag is voor mij een uiting van de integriteit, maar ook van het mysterieuze vakmanschap van de schilder. Els Nouwen denkt na over wat het beeld dat voor haar ligt, van haar vraagt, waarom het haar aanspreekt, en ze zet al haar kunde en kennis in om dat bloot te leggen. “Strategische intuïtie”, (de uitdrukking is opnieuw van haarzelf), bepaalt wat ze zal doen.’

Sta me toe u deze tentoonstelling aan te bevelen.

Berg en dal

Jan_van_Eyck_-_Léal_Souvenir_-_National_Gallery,_London
Jan Van Eyck, Leal Souvenir, 1432, National Gallery, Londen

Ik kreeg het boek cadeau in Oostduinkerke, voor Nieuwjaar. Huizinga, Herfsttij der middeleeuwen. Als student las ik niets liever dan dikke, klassieke turven. Onlangs nam ik het boek opnieuw uit de kast en ik herontdekte een gemarkeerde passage van lang geleden. ‘Aanschouw de portretten van Jan van Eyck. Hier is het spitse, zuinige gezicht van zijn vrouw. Daar is de strakke, morose aristocratenkop van Baudoin de Lannoy. Daar is de huiveringwekkend gesloten tronie van kanunnik Van der Paele. Daar is de ziekelijke gelatenheid van de Berlijnse Arnolfini, de Egyptische geheimzinnigheid van ‘Leal Souvenir’. In allen ligt het wonder van de tot de bodem gepeilde persoonlijkheid. Het is de diepste karakterschildering, die mogelijk is: gezien, onuitgesproken. Al ware Jan Van Eyck tevens de grootste dichter van zijn eeuw geweest, de geheimenis, die hij in het beeld openbaarde, zou hij in het woord niet hebben kunnen benaderen.’ Het verbaast me nu, dat ik daar toen al mee bezig was. Woord en beeld. Een woordkunstenaar als Rubens, een zwijgende schilder als Bruegel.

Pat Donnez interviewt me er zondag over in Berg en dal op Klara, vanaf 10 u. We hebben het ook over Suzanne Vega en Wannes Van de Velde.

J. Huizinga, Herfsttij der middeleeuwen. Studie over de levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden, Groningen, 1984, p. 287.