Privé-Domein

800px-FK_Hiemer_-_Friedrich_Hölderlin_(Pastell_1792)
F. K. Hiemer, portret van Friedrich Hölderlin, Schiller-Nationalmuseum, Marbach

Blijkens de inscriptie op het schutblad kocht ik de uitgave van Hölderlins brieven in december 2001. Nu pas lees ik ze met volle aandacht. Ze voeren me feilloos terug naar de tijd toen ik filosofie studeerde en het in de lessen al Hölderlin was wat de klok sloeg. O, jeugdige onschuld.

En waaraan hapert dan nu de blik?

“’s Avonds kun je een welgemoed Vixi uitspreken, als je de dagen zo doorbrengt naar je me schreef.” Vixi – ik heb geleefd. De gedachte dat je de dag ’s avonds nog eens zou overschouwen en dan trots besluiten, ik heb vandaag geleefd – wel, dat is wonderlijk. Een goede oefening wellicht.

“… jij evenals ik weet dat de meesten het goed met zichzelf kunnen vinden en met anderen daarentegen het liefst net zo onverschillig omgaan als met hun pannen en stoelen; men hoedt zich er wel voor ze te breken zolang ze niet uit de mode zijn; – en dat ik mij niet laat breken, spreekt voor zich; dat ik mezelf slechts zo lang laat gebruiken tot ik een betere bestemming voor mezelf heb gevonden, spreekt ook voor zich; maar het is toch allemaal heel weinig.”

De dichter is veel strijdbaarder dan ik dacht.

En dagen waarin je een brief van Hölderlin hebt gelezen, dat zijn zeker ook dagen waarop Vixi van toepassing is.

Friedrich Hölderlin, Onder een ijzeren hemel. Brieven, vertaald en bezorgd door K. Freriks, Amsterdam, 1990.

Ingooigem, 15 augustus

undefined
Stijn Streuvels met dochter Paula en zoon Paul, 1911 (foto Letterenhuis)

Vijftig jaar geleden overleed Stijn Streuvels, op 15 augustus. We herdenken de grootmeester in zijn Lijsternest. In afwachting lees ik zijn oorlogsdagboeken. Op 1 januari 1915 schreef hij, na vijf maanden oorlogservaring:

“Er vangen historische tijden aan, vol beweging, met opwellingen waaruit de onverwachtste toestanden kunnen ontstaan. Er spelen gebeurtenissen over de wereld waarvan de uitval beslissen zal over ons lot van mensch en vaderlander en vlaming, en we weten niet in welke voorwaarden wij ons bestaan zullen kunnen verderzetten. (…) Alles gaat den smeltkroes in en zal er hersmeed en hervormd weer uitkomen.”

Het klinkt haast vertrouwd.

Wat treffend is: Streuvels beschouwde oorlog vòòr 1914 als iets uit een ver verleden en uit de kranten. De Franse bezetting van de Nederlanden tot 1815, de Frans-Duitse oorlog van 1870 en de Boerenoorlog in Zuid-Afrika. Iedereen was ervan overtuigd dat er nooit meer een oorlog in Europa zou komen. Dat hoor ik nu ook voortdurend. Spreek ik met een econoom over de beurscrash van 1929, dan klinkt hetzelfde refrein. “Zoiets kan nu niet meer gebeuren.” Ik hoop van harte dat de optimisten gelijk hebben, maar zulke optimisten waren er vroeger dus ook.

S. Streuvels, In oorlogstijd. Deel II 1915-1918, bezorgd door M. De Smedt, 2017, p. 83.

Vera Icon

04
Jan Barel, HalfMedusa, 2007

Enkele jaren geleden maakte ik kennis met de schilder Jan Barel, vreemd en prettig genoeg naar aanleiding van mijn verhalenbundel De kunstkamer. Ik bezocht zijn atelier in Dordrecht en was onder de indruk van het werk dat ik daar zag. Onlangs voltooide hij zijn reeks De compositie van Veronica, met een tentoonstelling bij het kunstenaarsgenootschap Pictura in Dordrecht. Het gaat om een reeks portretten van dezelfde vrouw, Veronica A. uit Barcelona. Een van de mooie aspecten van deze serie is dat dat het model grotendeels de beelden bepaalt, door de selfies en de digitale bestanden die ze aan de kunstenaar zendt. In Pictura werd ik vooral getroffen door het prachtige HalfMedusa – hoe de schilder die slordige snapshot omzet in verf en kleur is fascinerend. Werkelijk een schilderij waarnaar je uren kunt kijken. Je hebt het zonlicht in die wapperende lokken, tegen een aquablauwe hemel, en dan heb je het web van verf en lijnen, de rustige, trefzekere aandacht van het penseel. Van de foto’s van Veronica maakt Barel echt een Vera Icon: een ware beeltenis.

Jan Barel

Espresso

fFkxKbKnVoor Espresso op Radio Klara vertel ik in een paar afleveringen over het leven van Pieter Bruegel. Podcasts! U kunt ze beluisteren via deze link. Of anders gewoon over de radio, elke zaterdagochtend de komende weken.