De manier waarop ze met haar handje zijn mouw vastgrijpt, vervult me met melancholie. Tussen de veertiende en de zestiende eeuw maakte men in Japan nara-ehon, of geïllustreerde boeken. Ze werden lang beschouwd als bandwerk voor keukenmeidenverhalen; pas sinds het einde van de twintigste eeuw wordt hun charme erkend. ‘De eenzame chrysant’ is een droevig sprookje over een boze stiefmoeder die een jeugdige liefde tegenwerkt; het speelt zich af in een glorieus verleden, de tijd van prins Genji, waarin het lange haar van de dames tot over hun enkels viel en de hofkleding buitengewoon rijk en onpraktisch was. “Mijn mouwen zijn nat,” zei men toen, codetaal voor: “Ik heb de hele nacht van liefdesverdriet liggen wenen.”

Begrijpen mensen elkaar dan toch, over culturen heen? Ik zou het afleiden uit het effect van dat machteloze handje op mijn gemoed.

Le Chrysanthème solitaire. Edition du manuscrit Smith-Lesouëf japonais 96, introduction et traduction par J. Pigeot et K. Kosugi, Parijs, 1984.

Giuseppe Arcimboldo (1527-1593) was een Milanese kunstenaar die furore maakte aan het keizerlijke hof in Wenen. Deze generatiegenoot van Pieter Bruegel geldt als een herontdekking van de surrealisten: zij geraakten in de ban van zijn verbijsterende portretten, samengesteld uit bloemen, groenten of voedingswaren. De Bibliothecaris (Skokloster, Skoklosters Slott) biedt een mooi staal van zijn ernstige humor, beter gezegd de vindingrijke geestigheid van de maniëristen, altijd met een pokerface afgeleverd. Als keizer Rudolf II het niet erg vond om zich te laten afbeelden als een macédoine, hoe zou een boekenliefhebber dan kunnen weerstaan aan dit schilderij? En sinds Elsa Schiaparelli, vriendin van Dalí en Cocteau, ons leerde wat surrealistische kleding is, bestaat de kans dat schrijfsters op een dag een toepasselijk arcimboldesk ensemble vinden.