Waar haalde Lucian Freud toch al die dieren? De schilder is er niet meer, leeft de vos nog?
Ik geloof dat ik minder aangesproken word door het feit dat Freud ‘something of a Byronic hero’ zou zijn dan door de manier waarop hij schilderde tegen de klok, de klok rond, geobsedeerd door het wegglijden van de tijd.
De koningin poseert welwillend maar stoïcijns voor de n-de portretschilder. In mantelpak en tiara, een bizarre combinatie. Het handvat van haar tasje is een treffend detail.
Tikserendipity: eerst gleed de vinger uit en stond er ‘Dankend aan een andere tuin’. Klopte ook.
“Het is Vlaams, rauw en hard,” hoorde ik een criticus zeggen over een film. Die drie woorden komen vaak samen voor. Zelden heb ik iemand horen verkondigen: “Het is Vlaams, verfijnd, welhaast overgevoelig.” We moeten wel een zeer beperkt beeld van Vlaanderen hebben, als we de daar ontstane kunstwerken alleen maar kunnen waarderen indien ze in verband te brengen zijn met bruutheid en primitivisme.
Het is dan ook een wonderlijke verademing om, voor de derde keer in mijn leven, Huysmans’ Tegen de keer te lezen. Ja, het is een boek over decadentie; het is vindingrijk subversief, elitair, venijnig geestig en soms ook een tikje ongewild grappig. Ik neem aan dat dit het soort boek is waarmee je de bokken van de schapen zou kunnen scheiden – zij die beweren van kunst te houden, maar eigenlijk enkel geven om fraai verpakte welzijnswerkerpraatjes, verkavelingsdrama’s en kalenderwijsheden, plus carrièremogelijkheden – en zij die bereid zijn een ontdekkingstocht te ondernemen.
Natuurlijk, sommige zaken blijven vreemd: hoofdpersoon Des Esseintes is bijvoorbeeld wel erg neurotisch, en wekt al peinzend de indruk dat men door en door neurotisch of anderszins ‘ziek’ moet zijn om originaliteit en verfijning te bereiken. Dat lijkt mij persoonlijk ook naar het cliché te neigen.
Hoe dan ook ben ik Huysmans dankbaar. Hij is actueler dan ooit.
Vlaams, verfijnd, welhaast overgevoelig? Dan denk ik plotseling spontaan aan Max Elskamp, maar ook aan Maurice Gilliams.
“Op 7 september 1611 bestelde Rockox als voorzitter van de Kolveniersgilde een drieluik bij Pieter-Paul Rubens. De Kruisafneming was bestemd voor het altaar van de gilde in de kathedraal en bepaalt nog altijd mee de uitstraling van Antwerpen. Was de Kruisoprichting in de Sint-Walburgiskerk een kolkend tafereel vol wrede Sturm und Drang, hier toonde Rubens al zijn talent in de uitbeelding van ingetogenheid.[…] De patroonheilige van de Kolveniersgilde was Sint-Christoffel, een legendarische heilige wiens naam drager van Christus betekent. Daarom toonde Rubens op elk paneel hoe Christus gedragen werd. Links schilderde hij de ontmoeting tussen Maria en Elisabeth, daar draagt Maria het kind in zich – de Nederlandse kunstcriticus Conrad Busken Huet noemde dit de mooiste afbeelding van een zwangere vrouw in de kunstgeschiedenis. Rechts houdt de oude priester Simeon de baby in zijn armen bij de opdracht in de tempel.[ …] Rubens beeldde burgemeester Rockox ontspannen glimlachend achter Simeon af. ” In profiel, zoals de personages op Rockox’ geliefde antieke munten. Het tafereel herinnerde de eerste toeschouwers misschien nog aan Rockox’ lidmaatschap van de prestigieuze Besnijdenisgilde van de kathedraal, vermits Christus’ besnijdenis gewoonlijk ook in een tempel, met een priester erbij, werd voorgesteld.
L. Huet en J. Grieten, Nicolaas Rockox 1560-1640. Burgemeester van de Gouden Eeuw, Antwerpen, 2010, p. 190-191.
“Doch waar is het, dat Rob Delsing den Don Juan van Dordrecht was. Er woonden nog slechts weinig meisjes in deze stad, die niet een portret van hem in een la hadden liggen en die niet openlijk verkondigden, dat Rob Delsing een onuitstaanbare jongen was, hetgeen door alle tijden een zeker teken van liefde geweest is.
Want wonderbaarlijk is de vrouw en men kan dit grootste geheim, dat God geschapen heeft, niet beter doorgronden dan door al hare uitingen in tegenovergestelden zin uit te leggen.
Een tweede manier om erachter te komen was, Rob Delsing te raadplegen. Hij stond bekend als een gevestigd vrouwenkenner (wat geen wonder mag heten) en een jongen, die de eerste schreden op het glibberige pad der liefde zette, kon geen veiliger hand grijpen dan die van Delsing.
Hij stond er echter op, dat men hem zijn hart volledig uitstortte en placht dan aandachtig te luisteren, de handen in zijn Zwitserse broekzakken, het hoofd peinzend gebogen en met zijn voet figuren makend in het zand.
‘Goed,’ sprak hij dan ten slotte, ‘is dat alles?’
‘Jawel, Rob.’
Dan bleef hij wat fluiten tussen zijn tanden en stelde nog enkele vragen, aldus:
‘Wanneer zag je haar voor het eerst?’
‘Eergisteren, Rob, om kwart over acht.’
‘Was ze alleen?
‘Neen, ze was met een vriendin.’
‘Zo. En toen je den hoed afnam, wat deed ze toen?’
‘Ze lachte.’
‘Zo. Een kort lachje, wed ik, wat spottend?’
‘Ja, precies.’
‘Het is een brunette?’
‘Nee, Rob, ze is blond en haar ogen zijn blauw, grote blauwe ogen.’
‘Wat zeg je? Blond? En je weet toch zeker van dat lachje?’
‘Ja, heel zeker.’
‘Kijk. Gecompliceerd type. Je hebt natuurlijk gekeken in welke deur ze verdween?’
‘Ja. Van Wiegen stond er op.’
‘Ach! Annetje Van Wiegen! Zo. Ach, kijk Annetje, ja. Ja. Die kleine heks. Hm. Dat is niet zo makkelijk; scherp snaveltje. Ik zou zeggen: geen verdere avances. Breekbaar.’
‘Dus wat moet ik nu doen, Rob?'”
Sinds mijn kinderjaren bewonder ik Rob Delsing, hetgeen door alle tijden een zeker teken van affectie is geweest. Wanneer vrienden verdwaald zijn in het duistere woud, zou ik willen dat ik even doeltreffend advies klaar kon hebben als Rob Delsing. Helaas, het zit er niet in.
Godfried Bomans, Pieter Bas, tweeëntwintigste druk (Prisma-Boeken, 39), 1971, p. 90-91.
Als liefhebber van affiches (benevens medewerker aan dit project) ben ik hier erg blij mee. Ze droeg overigens niet altijd een harnas – uit de procesverslagen blijkt dat ze ook wel eens gezien is in een rode jurk.
Il / elle?
Het linkse boek, een bezoeker in mijn boekenkast, een nagenoeg onbekend auteur, Victor Géhant: La science du Bien et du Mal. Naar mij verteld: aangekocht in een Parijs antiquariaat, gespecialiseerd in alchemie en magie, een boekhandel met de prachtige alchemistische naam La table d’émeraude.
Zoveel boeken, om een essay te maken? Nee, een verhaal.
Ah, George Eliot en Romola.
“The light can be a curtain as well as the darkness.”
“… at a time when Fra Girolamo was teaching the disturbing doctrine that it was not the duty of the rich to be luxurious for the sake of the poor.”
“Pico della Mirandola, once a Quixotic young genius with long curls, astonished at his own powers and astonishing Rome with heterodox theses; afterwards, a more humble student with a consuming passion for inward perfection, having come to find the universe more astonishing than his own cleverness.”
G. Eliot, Romola, Chapter XXXIX: A Supper in the Rucellai Gardens. (Eerste editie 1862-1863)
Foto via ‘Florence in Sepia’.
Leen Huet 