Lang geleden ging ik op een woensdagnamiddag spelen bij een vriendinnetje. Zij had net nieuwe boeken uit de bibliotheek gehaald, ik neusde daarin en werd zo gegrepen door één boek dat ik meteen het eerste hoofdstuk uitlas. Een weesmeisje reist naar het kasteel van een verre oom op het platteland en ziet vanuit de koets een wit paardje in de verte. In het kasteel krijgt ze een torenkamer toegewezen, waarvan de blauwe zoldering met sterren beschilderd is. Jaren heb ik de herinnering aan dat hoofdstuk en die torenkamer gekoesterd en me afgevraagd hoe het verder zou zijn gelopen. Schrijver noch titel van het verhaal kende ik. Onlangs tikte ik “Wit paardje” in bij Google en zag het sinds decennia verbeide antwoord op mijn scherm verschijnen. Het boek dat me betoverde kon bijna niet anders zijn dan The Little White Horse, uit 1946, van Elizabeth Goudge. Ik snelde naar de kleine, onafhankelijke boekhandel en bestelde een Puffin-editie. Nu, twee weken later, ligt de lang-, langverwachte pocket naast me, grijpensklaar voor de eerste vrije uren. Maar uiteraard heb ik al geneusd. En op de eerste bladzijde van hoofdstuk 1 vond ik dit: “Humanity can be roughly divided into three sorts of people – those who find comfort in literature, those who find comfort in personal adornment, and those who find comfort in food.” Dankzij Elizabeth Goudge besef ik meteen dat ik geluk heb: ik vind zowaar troost in alle drie.

“En de krijgers zegden: ‘Laten we welgemoed naar die Lombarden rijden: we hebben een goede reden om te vechten en een rechtvaardige, goede aanvoerder, onze oorlog zal er meer waard door zijn en des te mooier van worden. En we gaan ook naar het rijkste land ter wereld, want Lombardije ontvangt langs alle kanten de rijkdommen van deze wereld. De Lombarden zijn van nature rijk en laf; wij zullen daar profijt uit halen. Ieder van ons die kapitein is zal zo rijk terugkomen dat wij nooit meer zullen hoeven te vechten.’ Zo spraken de krijgers met elkaar; en toen ze vette weiden vonden, bleven ze daar een tijd, om zichzelf en hun paarden beter te helpen.”

Dit soort opgewekte strijdlust vindt men misschien alleen nog in middeleeuwse geschriften. Mafia-“eer” of gang culture vervangen haar niet.

De bladzijden van mijn Froissart brengen me onverwachte ontmoetingen: nu kom ik plotseling weer John Hawkwood tegen, alias Giovanni Acuto, de beruchte militieleider, aan kunsthistorici bekend door zijn geschilderde ruiterportret in de Dom van Florence. Hij wilde een bronzen ruiterstandbeeld, maar de Florentijnen hebben zich er na zijn dood vanaf gemaakt met een versie in verf, weliswaar in hun mooiste kerk, weliswaar van de hand van meester Uccello. Bestaat er nog een andere band tussen Hawkwood en mij? Wel, we leven allebei free-lance: het woord werd eerst gebruikt voor krijgers die zich in de Honderdjarige Oorlog nu eens ten dienste stelden van de ene, dan weer van de andere.

De vriendelijke waard van het stationsbuffet in Lier keek over mijn schouder naar wat ik las. “Ik dacht dat het de Bijbel was, ” lachte hij. Inderdaad, zo’n Pléiade-uitgave wordt op gelijkaardig papier gedrukt.

Waarom bestaan we eigenlijk? Ook om die paar zomerwandelingen op sandalen of espadrilles, een beetje verveeld, geplaagd door lome vliegen of dazerikken, en dan die glans langs de kant van de weg, tussen de gekartelde bladeren en de stekels,  een paar rijpe en halfrijpe bramen, sommigen met een stukje spinnenweb eraan, hop – de smaak.

Foto via 7 heures du mat.

De Lais van Marie de France is misschien wel het prettigste boek dat ik deze zomer zal lezen. Marie, de allereerste schrijfster in het Frans, vertelt laconiek haar kleine magisch-realistische verhalen: een valk landt op de vensterbank van een torenkamer waarin een jonkvrouw zit opgesloten en verandert vervolgens in een man; een fee schenkt een arme ridder haar liefde; een andere ridder verandert in een weerwolf; twee gescheiden geliefden houden contact met elkaar door middel van brieven, verstopt in het verendek van een zwaan (cygne/signe, nietwaar?); Tristan gebruikt kamperfoelie en hazelaar als codetaal voor Isolde; de tweelingzussen Es en Hazelaar trouwen met dezelfde man; een voorloopster van Doornroosje slaapt in een kapel in het woud. Dus hier luisterden edelvrouwen, ridders en baronnen naar tijdens avonden aan het hof? Mooi. Men beleeft zelden zoveel ongedwongen plezier tijdens het lezen van werken uit de literaire canon.

Een staaltje van Maries bedrieglijk eenvoudige toon: “In Bretagne, in Nantes, leefde een dame die bijzonder mooi, verstandig en gracieus was. Elke verdienstelijke ridder in het land werd meteen verliefd op haar zodra hij haar gezien had, en vroeg haar om haar liefde. Zij kon hen niet allemaal beminnen, maar wilde ook niet hun dood veroorzaken. Het is voor een man gemakkelijker alle vrouwen in het land het hof te maken dan het voor een vrouw is om één gek op afstand te houden, want dat zet meteen kwaad bloed. Als de vrouw aan allen tegemoetkomt, zullen ze haar allemaal dankbaar zijn. En mocht ze daar niet van willen weten, dan moet ze hen niet beledigen maar met hoofse eerbied behandelen en hun dankbaar zijn. De dame over wie ik wil vertellen en die vanwege haar schoonheid en waarde door zovele mannen werd aanbeden, hield zich dag en nacht met deze kwestie bezig.” Ik zie haar al zitten piekeren, de arme.

Marie de France, De Lais. Liefdessprookjes uit de twaalfde eeuw, vertaald door P. Verhuyck en C. Kisling, Amsterdam, 2009, p. 87.