Ik pluk graag de vruchten van werk. En dus deed het me veel plezier om een eerste glimp op te vangen van de Kempenatlas, die op vrijdag 15 september aan het publiek wordt voorgesteld in CC De Warande, Turnhout, om 19.30 uur.

Het leek wel een filmset, deze aanblik in de Akademie van Wenen. Jonge vrouw schildert keizerin. Later at ik een risotto in Café Sperl en zag ik haar opnieuw voorbijkomen, ditmaal extra getooid met een leuk zomerhoedje.

Ik amuseerde me op de tentoonstelling van Fiona Banners werk in Museum De Pont in Tilburg. Een kunstenares die aan de slag gaat met Snoopy’s neus, lettertypes, ISBN-nummers, sexy neuzen van vliegtuigen en wieken van helicopters? Geestig. In een van de ruimtes trof ik deze afwijzingsbrief aan, bekend bij alle schrijvers en bij lezers van Snoopy.

In de Oxfamboekhandel lag een elegant boekje over 33 manieren om je sjaal te knopen. Mijn enthousiasme werd afgeremd door de aantekening op de eerste bladzijde: “Van J. Huwelijksaanzoekreis New York. mei 2016.” Is het huwelijk al ten einde dan, amper een jaar later? Of is er iemand eenzaam voor het altaar blijven staan? En zo wandelt een mens dubbend voort.

Voor Rekto:verso liet ik de hoofdzonde Nijd een brief schrijven aan haar aanhangers.

“Alle mensen zijn gelijk. Gelijk zijn alle mensen. Alles is gelijk. Gelijk is alles. Wie krijgt daar een speld tussen? Het is hét recept voor rechtvaardigheid en vrede, toch? O, ik amuseer me als nooit tevoren. Alle mensen zijn gelijk, maar hebben jullie al eens een werkloze verkozen tot volksvertegenwoordiger? Een dakloze tot president? Alle mensen zijn gelijk, en dankzij mij zijn er meer verklikkers actief dan ooit tevoren. Heb je dat onlangs ook in de krant gelezen, inwoner van België? Het is verdorie niet eens oorlog en toch geeft bijna iedereen zijn baas of buurman aan bij de bevoegde autoriteiten. Uit nijd: de nuttige eredienst van mijn bescheiden persoontje. Wie zijn buur of baas nog niet aangeeft, weigert gelijk te zijn en behoeft correctie. Het komt wel, die ideale toestand waarin iedere gelijke alle andere gelijken bespioneert en broederzusterlijk corrigeert. Dan pas zal onze maatschappij geheel spontaan naar behoren functioneren.”

Mer inzicht in het verschijnsel hier.

Mijn liefde voor het werk van Vladimir Nabokov is geen geheim. Via hem en zijn romans had ik al wel een en ander opgevangen over het lot van Russische vluchtelingen in West-Europa. Honderdduizenden Russen ontvluchtten Lenins hemel-op-aarde in de jaren 1920-1930 en overleefden in Berlijn en Parijs als statenlozen. Nabokov gaf Engelse les en tennisles om brood op de plank te krijgen, prinsen werden taxichauffeurs en officieren fabrieksarbeiders of dansers in kozakkenkoortjes.

Een paar weken geleden kreeg ik een boekenbon cadeau en in de boekhandel vond ik een nieuwe titel van Penguin Classics: Russian Emigré Short Stories From Bunin to Yakovsky. Nu lees ik me een nieuwe wereld in. Wat een talenten, wat een variatie, wat een kwaliteit. Deze bundel bevat alles: twee prachtige verhalen van Nabokov, uiteraard, maar ook geestige schetsen van de schrijfster Teffi, prozagedichten, reisverslagen, fantastische vertellingen, psychologisch drama, ontzetting en ontroering. Hoe is het mogelijk dat deze groep ontwortelde mensen in zulke harde omstandigheden zoveel schoonheid creëerde? Ik denk nu dat ik alles van Ivan Lukasz zou willen lezen, al is hij op het verhaal in deze bundel na nooit vertaald in het Frans of Engels en is er op het wereldwijde web nauwelijks informatie over hem te vinden. Zijn verhaal Een spikkeling van sterren is een van de mooiste die ik de afgelopen jaren onder ogen kreeg.

Yury Felsen stierf in 1943 in een concentratiekamp.  “Maar sinds mijn kindertijd hebben dikke bladen papier met hun zachte witte glans, de lichte aanraking van een mooie zilveren pen, helderblauwe inkt en mijn eigen kalme handschrift mij haast fysiek geprikkeld en mij aangespoord om ijverig te werken, zoals de eerste warmte van de lente ons naar de liefde voert.”

Russian Emigré Short Stories from Bunin to Yanovsky, bezorgd door Bryan Karetnyk, Penguin Classics, 2017. (Het citaat van Yury Felsen komt uit het verhaal De terugkeer van verleden dingen, in het Engels vertaald door Ivan Juritz en Bryan Karetnyk en in het Nederlands omgezet door mij.)

Ik vond in mijn boekenkast een boek terug van een Syrische prins uit de twaalfde eeuw en ik schreef hem een brief. Een fragment:

“Toen ik studeerde, nam ik deel aan een literaire wedstrijd. Het is een mededeling die in uw smaak zou kunnen vallen, want u schreef tijdens uw negentigjarige leven (1095-1188) veel en graag: gedichten, een boek over “de resten van de woonsteden van geliefden”, De innovatie op het gebied van poëziekritiek, De kern op het gebied van goede omgangsvormen en een interessant Boek van de stok, dat ik graag ook in het Nederlands vertaald zou zien. Drie jaar nadat u ter wereld kwam, werd ver weg in Bermersheim Hildegard van Bingen geboren, die een van de belangrijkste schrijfsters van de westerse middeleeuwen zou worden. Of moslimvrouwen schreven in uw tijd, weet ik niet; men verneemt daar niet veel over, althans niet uit de pennen van moslimwoordvoerders die vandaag columns schrijven voor onze media. Hoe dan ook, ik won de derde prijs in de literaire wedstrijd en kreeg een boekenbon. Deze vormde een welkome aanvulling op mijn krappe studentenbudget en ik wist precies welk boek ik mij met die bon zou aanschaffen: het uwe, dat ik al geruime tijd in de boekhandel had bewonderd. Usama ibn Munqidh, Wat anders dan vechten en jagen? Memoires van een Syrisch edelman, vertaald uit het Arabisch door J.J. Witkam, uitgegeven in Amsterdam in 1986. Op 21 april 1987 verwierf ik uw boek, ik noteerde de datum zorgvuldig op de eerste bladzijde, en ik begon te lezen.”

Nu helemaal na te lezen in Rekto:verso.