Geschiedenis behoort niet echt tot het vakgebied van filosofen, daarom veroorloof ik me een kanttekening bij de column van Tinneke Beeckman vandaag in De Standaard. “Volgens Gauchet beleven we in het Westen al sinds de Renaissance een sortie de la religion […] Zelfs de katholieke kerk heeft de scheiding tussen kerk en staat aanvaard.” Dat laatste zinnetje klinkt aannemelijk, maar is het niet. De katholieke kerk heeft de scheiding tussen kerk en staat namelijk uitgevonden. Zegt de investituurstrijd u nog iets? Voor een boeiende inleiding op de materie zou ik u willen verwijzen naar Tom Hollands boek Millennium. Misschien is het u ook al opgevallen dat in protestantse landen de scheiding tussen kerk en staat veel minder ver doorgevoerd is. Kijken we maar naar het Verenigd Koninkrijk, waar de koningin tegelijkertijd het hoofd van de staatskerk is. Of de Verenigde Staten van Amerika, waar presidenten in het openbaar om de haverklap over God spreken. De neiging om de katholieke kerk als de achterlijkste vorm van christendom te beschouwen, hangt samen met de wetenschappelijk onhoudbare secularisatiethese, mede geformuleerd door de socioloog Max Weber. Eenvoudig gezegd komt de these hierop neer: naarmate mensen slimmer werden, werden ze protestanten, vervolgens filosofen van de verlichting en ten slotte hedendaagse westerlingen. Weber verspreidde ook het naïeve idee dat het kapitalisme een uitvinding zou zijn van hard werkende protestanten en calvinisten. De grote Italiaanse banken van middeleeuwen liet hij gemakshalve buiten beschouwing. Historische clichés, wik en weeg ze!

“Ik ben gehecht aan mijn bomen; ik heb elegieën, sonnetten en oden aan hen gewijd. Er is er niet een die ik niet met mijn eigen handen heb verzorgd, die ik niet heb verlost van de worm in zijn wortels, van de rups die aan zijn blad kleefde; ik ken ze allemaal bij naam, als mijn kinderen; ze zijn mijn familie, ik heb er geen andere, ik hoop in hun midden te sterven.” Woorden van 4 oktober 1811, toen François-René de Chateaubriand tijdens rustige herfstavonden aan zijn “Memoires van over het graf” begon. Volgende woensdag mag ik u in Passa Porta in Brussel vertellen over mijn liefde voor deze verbluffende schrijver, die een meesterwerk maakte van zijn herinneringen aan de Franse Revolutie en aan Napoleon. Het ware essay is de poging om je eigen leven te begrijpen en te beschrijven.

Lof van het essay, 18/11 in Passa Porta.

Zondag van 10 tot 16 uur amuseer ik me op de verzamelaarsbeurs in Malle. Het leven kan per slot van rekening niet altijd om Pieter Bruegel draaien. Hoewel de band met zijn schilderij Kinderspelen meer dan duidelijk is.

Verzamelaarsbeurs Malle, alles wat u moet weten: klik hier.

Joris Wouters, die al jaren Italiaanse muren fotografeert, vroeg liefhebbers van Italië om een favoriet woord te kiezen. Ik hoorde bij de gelukkigen en koos monello, mij geleerd door een goede vriendin in Firenze. Zou je het als “kapoen” kunnen vertalen? Dat leek me toen toch zo. Joris koos uit zijn archief de passende muur voor elk woord en zocht een kalligraaf om woord en drager te verenigen. Ik ben gelukkig met het mooie boek dat hieruit groeide en met de manier waarop Laurent Rébéna monello deed dansen als een dribbelend jongetje, op de perfecte Florentijnse muur.

I muri parlano, hier te bestellen.

Iemand bracht een boek in een werkelijk prachtige, moderne leren band naar de tweedehandsboekhandel. Maar die luxe bleek niet eens de grootste charme. Vluchtig bladerend ontdekte ik het frontispice van Albert Saverys, echt een cadeau van de uitgever aan de lezer. Zulk mooi blauw kon ik niet achterlaten. En de band, ja, die ligt heerlijk in de hand.

Op vele vlakken vind ik mijn eigen tijd ideaal. Ik had een zestiende-eeuws meisje kunnen zijn, smachtend naar lessen Latijn en Grieks. Daar zou dan waarschijnlijk weinig van terecht gekomen zijn. Nu kan ik naar de bibliotheek gaan wanneer ik een vertaling van Theokritos uit Syracuse (derde eeuw v. C.) nodig heb. Het belang van Theokritos is niet gering – hij verving de militaire held door de verliefde herder, als literair personage. Gedaan met vechten om Troje, herders strijden met behulp van liederen in hun groene kabinet, alias het lieflijke landschap. En Theokritos gebruikt refreinen in zijn poëzie, ook mooi en onverwacht. Dan krijg je je boek aangereikt uit een geheimzinnige Gulden Librije en dan lees je dit:

Nu moeten jullie, doornen en distels, viooltjes doen groeien
en moet de mooie narcis op de jeneverstruiken in bloei staan.
laten de pijnbomen vol zijn met peren, laat alles op drift zijn.
Dafnis gaat dood. Laat honden daarom van herten de prooi zijn
en laat de berguil een zangstrijd beginnen met nachtegalen.

Het is het motief van de omgekeerde wereld: als het met de liefde misloopt, dan moet de rest ook maar overkop gaan. En als je zoiets wandelend op straat kunt lezen, tja, dan vind ik het al een vruchtbare dag.

Theokritos, Idyllen en epigrammen, vertaald en ingeleid door A. Maria van Erp Taalman Kip, Amsterdam, 2003, p. 24.

“Hoe schilder, hoe wilder”. Al in 1604 tekende onze eerste kunsthistoricus Carel Van Mander verzet aan tegen deze volkswijsheid. In de congresbundel Facts & Feelings verdiepen historici en kunsthistorici (onder wie uw dienares) zich in dat mysterieuze gegeven, de emoties van kunstenaars. Nu ik de bijdrage van Katlijne Van der Stighelen lees over de zaak Hieronymus Duquesnoy – de vermaarde beeldhouwer randde in 1654 twee kleine jongens aan in de Sint-Janskerk in Gent -, ben ik dolblij dat ik me met de gentleman Rubens mocht bezighouden. Hoe schilder hoe wilder? Hoe beeldhouwer, hoe rauwer.

Facts & Feelings, te bestellen bij Brepols.

De oldtimerbeurs in Ravels wenkt, alwaar ik hoop de geur van hotdogs op te snuiven en me te verdiepen in de aanblik van mooie auto’s. Chroom, velgen, leer, de romantiek van de vrijheid. Gisterenavond zag ik Ron Howard’s uitstekende film Rush, over de rivaliteit tussen Niki Lauda en James Hunt. De namen van de renners alleen al wekten jeugdsentiment: Mario Andretti, Jody Scheckter! Zulke films doen me beseffen dat West-Europese mannen niet uitsluitend in de wieg zijn gelegd om papier heen en weer te schuiven, vergaderingen te beleggen, centen te tellen of vrome welzijnswerkerspraatjes  te verkopen. En dat besef doet goed, wat zeg ik, het is zelfs onontbeerlijk. In de film had James Hunt het even over het gevoel een ridder te zijn. Die woorden lijken me uit het leven gegrepen.

Oldtimerbeurs in Ravels, tot vanavond 17.30 u.

Nina Leen als naamgenote hebben, ik vind het een eer. Meesterlijke fotografe. Bovenstaande foto is afkomstig uit een reportage over Amerikaanse studentes in Parijs. Die lokken!