Uncategorized

Monuments Men

~ Leen Huet ~ 2 reacties

Enkele jaren geleden zag ik deze foto voor het eerst. Amerikaanse en Poolse officieren tonen De dame met de hermelijn van Leonardo da Vinci, door de nazi’s geroofd uit Krakau en na de oorlog teruggevonden in de beruchte zoutmijn van Altaussee, in de Oostenrijkse Alpen. Deze officieren hebben er in 1946 voor gezorgd dat het schilderij naar het Czartoriskymuseum kon terugkeren. De foto schokte me. Plotseling besefte ik wat een kostbaar kunstwerk eigenlijk is: in dit geval, een paar planken met verf erop.

De Amerikaanse president had al in 1943 een groep experts bijeengebracht die informatie verzamelden over door de nazi’s in Europa geroofde kunstwerken en die in 1944 de oceaan overstaken om deze kunstschatten niet alleen te vinden, maar ook terug te bezorgen aan de rechtmatige eigenaars. De experts werden de Monuments Men genoemd (hoewel er ook vrouwen meewerkten). Nu ik wat meer over hen opzoek, stuit ik op dit pakkende beeld: de herontdekking van het middenpaneel van het Lam Gods, eveneens in Altaussee. Let ook op de achtergrond.

Het doet me groot plezier, dat vooraanstaande Belgische kunsthistorici (Frans Baudouin, Leo Van Puyvelde, Raymond Lemaire, om er slechts enkele te noemen) deel uitmaakten van de Monuments Men.

Familie

~ Leen Huet ~ 6 reacties

Gisteren werd in de extra verfraaide tuin van het Rockoxhuis het nieuwe boek van Noëlla Elpers voorgesteld: Malou van de mussen. Ik verheug mij erop om deze jeugdroman, grotendeels gesitueerd in het Rockoxhuis, te lezen. Noëlla Elpers vertelde ons dat ze veel details uit onze Rockoxbiografie gebruikt heeft voor de opbouw van haar plot en personages. Vorig jaar schreef Peter Holvoet-Hanssen een prachtig stadsgedicht over Rockox, dat nog steeds op groot formaat in de tuin te bewonderen is; dit jaar is er Malou. Het is een wat ongewone, mooie ervaring, om boeken en gedichten ook een familie te zien vormen.

Tuinfeest

~ Leen Huet ~ 10 reacties
Crispijn de Passe, Lente, uit Hortus Floridus, 1614

“Zijn de mensen je tot last? Hier zul je tot jezelf komen. Hebben bezigheden je uitgeput? Hier zul je met nieuwe kracht vervuld worden, waar de geest het voedsel van de rust vindt en uit de zuivere lucht inspiratie tot een nieuw leven opdoet. Neem de wijsgeren van vroeger: in tuinen hebben zij gewoond; de geleerden van vandaag: in tuinen scheppen zij genoegen en daar zijn hun meeste, goddelijke geschriften ontstaan, die wij bewonderen en die geen ouderdom en loop der tijden zullen doen verdwijnen. Aan het groenbegroeide Lyceum danken wij vele uiteenzettingen over de natuur, aan de belommerde Academie vele ook over de zeden, en uit die ruime tuinen hebben zich de rijke stromen der wijsheid verbreid, die wij drinken, en die met hun vruchtbare watervloed de aarde overstroomd hebben. Natuurlijk verheft de geest zich meer en richt hij zich meer naar het hogere, wanneer hij vrij en ongebonden zijn hemel ziet, dan wanneer hij in de kerkers van huizen en steden opgesloten en vastgebonden wordt.”

Aldus Carolus Langius omstreeks 1570 in zijn beroemde tuin bij Luik, tot Justus Lipsius. Lipsius bewerkte hun gesprekken later tot de bestseller De Constantia.  Zelden zal uit een filosofische verhandeling over ongelukken en burgeroorlog zoveel liefde voor tuinen hebben gesproken. Bewonderaars van Lipsius hebben er zeker groene vingers van gekregen. Een van hen was Nicolaas Rockox. Het museum Rockoxhuis pakt de komende maanden uit met een mooie kleine tentoonstelling om en rond zijn binnentuin.

Justus Lipsius, Over de standvastigheid bij algemene rampspoed, vertaald door P. Schrijvers, Baarn, 1983, p. 91.

Rommelmarkt

~ Leen Huet ~ 4 reacties

Een wandelingetje over de rommelmarkt van Wortel-Kolonie op pinkstermaandag leverde een oude landkaart op, uit het tijdperk van voor de autosnelwegen. Een fraai stuk graveerwerk uit Parijs (Cartes-Guides Campbell, Ed. Blondel La Rougery, 7 Rue St. Lazare), ooit door iemand aangekocht bij Boekhandel A. Vanhoutte, Nationalestraat 41 in Antwerpen. Toen ik de kaart openvouwde en zocht naar de plaats waar ik ze had verworven, zag ik dat zelfs de Molenzijde en La Colonie van Merksplas en het Maison de Refuge van Wortel (net onder de grens) aangeduid staan. Het ontroerde me. Lezers van Mijn België verwijs ik hier graag naar het lemma Cm².

La plage d’Ostende

~ Leen Huet ~ 7 reacties

Het trof me: op woensdag zag ik het strand van Oostende, grijs en nevelig, zoals het hoort. Donderdag hoorde ik dat Jacqueline Harpman overleden was. Met La Plage d’ Ostende schonk ze me, geheel onverwacht, een hele reeks exquis-Belgische ervaringen. Tristan en Isolde – in alle opzichten een dubieus liefdeskoppel –  heten plotseling Leopold en Emilienne, de rollen zijn omgedraaid en Leopold is een kunstschilder die houdt van grijs, bruin, taupe en beige. Schilderde hij als Spilliaert, als Degouve de Nuncques of als een typische paysagiste van het noorden? Sindsdien heb ik het hele huis afgezocht naar mijn exemplaar van de roman; ik vind het niet terug. Daarom ben ik op mijn geheugen aangewezen – die kleine, discrete mededelingen over het leven als mondaine joodse in België, het huwelijk met een katholiek, de laat geboren, overbeschermde dochter die een passionele liefde opvat voor een schilder en haar hele leven in het teken zet van zijn verovering. Het boek deed me op een bepaalde manier walgen van de liefde: obsessie, levensdoel dat de middelen heiligt, hoeveel slachtoffers er voorts ook vallen. De dokter, die hoofdschuddend opmerkt: “Dat heb ik nog nooit meegemaakt, de maîtresse bij het sterfbed in de echtelijke woonst.”

Schrijvers laten herinneringen na. En het verlangen om te herlezen.

Meesteres van de horizont

~ Leen Huet ~ 5 reacties

Vanwaar die illusie dat men een hele tentoonstelling in zich kan opnemen in twee uur tijd?
De afgelopen maanden heb ik kennisgemaakt met tekeningen van Anne-Mie Van Kerckhoven, maar in Oostende ontdekte ik nieuwe reeksen, in andere technieken, intuïtief en verfijnd tegelijkertijd. Ik hoorde de kunstenares vertellen hoe ze de tentoonstelling had opgebouwd als een soap, met de werken als personages – een idee dat me bijzonder aanspreekt, hoewel ik het nog niet doorgrond. En terwijl we keken naar de tekeningen van de reeks In een Saturnische wereld, hoorde ik deze woorden: “Voor mij zijn dit verluchte teksten, zoals in de handschriften uit de Middeleeuwen.” Ze leken inderdaad op bladen uit het notitieboek van een originele denker, die ook met visuele gaven was gezegend – een zeldzame combinatie. Wanneer ik het werk van AMVK bekijk, zie ik de sporen van iemand die vrij leest, niet volgens de quoteringen in de media, en die zoekend tekent, tot op het ogenblik dat blijkt: “Dit is nu voltooid.” Bij welke andere kunstenaar zou ik verzen van Verlaine in de tekeningen aantreffen? Bij welke andere kunstenaar doorleefde citaten van Marguerite Porete? Vettig monkelende teksten uit blotevrouwenblaadjes van de jaren 1950? Wie anders zou dat oude erfgoed zoeken en gebruiken? Maar ik hield ook van de eigen notities van de kunstenares. “Een heraldisch menselijk standpunt”, “overvloedig geluk”, dat zijn uitdrukkingen om over na te denken.

De verleiding is groot om dergelijke kunst conceptueel te noemen. Laat ik daarom niet vergeten te vermelden dat ik het werk mooi vind – de kleuren, de heel doeltreffende tekenstijl, de gelaagdheid.

En daarna, de aanblik van de zee, grijs en nevelig.

Meesteres van de Horizont, nog tot 27 mei in Mu.Zee, Oostende.

Een Belgische koningin in de letterkunde

~ Leen Huet ~ 4 reacties

Vijfenzeventig jaar Koningin Elisabethwedstrijd. Wie schetst mijn verbazing toen ik onze markante vorstin aantrof in À la recherche du temps perdu? In een cruciaal hoofdstuk dan nog.

“En terwijl zijn genodigden zich een weg baanden om hem te feliciteren, te bedanken alsof hij de heer des huizes was, dacht M. de Charlus er niet aan om hen te vragen enkele woorden te richten tot Mme Verdurin. Alleen de koningin van Napels, in wie het zelfde edele bloed leefde als in haar zusters keizerin Elisabeth en de hertogin van Alençon, nam de moeite te babbelen met Mme Verdurin alsof ze veeleer gekomen was voor het genoegen Mme Verdurin te zien dan voor de muziek en voor M. de Charlus, ze was bijzonder vriendelijk tegen de Bazin en bleef maar doorgaan over hoe lang ze al met haar had willen kennismaken, complimenteerde haar met haar huis en sprak met haar over de meest uiteenlopende onderwerpen, alsof ze op visite kwam. Ze had zo graag haar nicht Elisabeth meegebracht, zei ze, (zij die kort daarna prins Albert van België zou huwen), die zou er zoveel spijt van hebben! Zij zweeg toen ze de muzikanten zag plaatsnemen op het podium …”

Mijn geheugen meent te weten dat “nicht Elisabeth” nog elders in het boek voorkomt, ergens waar ze aandachtig luistert naar de sonate van Vinteuil, maar het personenregister duidt slechts één bladzijde aan naast haar naam. Misschien haalt mijn geheugen weer een frats uit.

Marcel Proust, À la recherche du temps perdu. La Prisonnière, (Bibliothèque de la Pléiade, deel 3), p. 751. (provisorisch vertaald door LH)

Alicia

~ Leen Huet ~ 4 reacties

Mijn maandagen staan in het teken van Alice, of, in de Latijnse versie, Alicia. Aliciam iam incipiebat taedere iuxta sororem suam in ripa sedere nec quidquam habere quod faceret … Terwijl we vertalen, bekijken we de prachtige illustraties van Anthony Browne, geïnspireerd door René Magritte. Maar in 1903 verfilmde Cecil Hepworth het boek al op een schitterende manier. O, de hertogin wier baby in een big verandert! O, de stok kaarten! En zo begin ik na te denken over de kinderen die deze film zagen in het begin van de twintigste eeuw. Welgestelde kinderen uit Londen of kinderen in verre mijnwerkersdorpen?