In een portret draait het om de blik.
En op een schutblad treft men graag een verrassing aan. De handtekening van de meester, bijvoorbeeld. En zijn vloeiende geschrift. Antwerpen den 25 July 1637.
Ick ben geaffectionneerdt voor de stadt Ceulen, om dat ick aldaer ben opgevoedt tot het thienste iaer mijns levens, en hebbe dickwils verlanght naer soo langen tijdt de selve nogh eens te besightigen.
Today, around 250 letters written by Rubens are still preserved. These letters represent only a fraction of his output. We know for example that he corresponded with Velázquez, and with the most powerful military figure behind the Archdukes, marquess Ambrogio Spinola. None of those letters remain. It is tempting to imagine: Rubens and Velázquez, arguably the greatest painters of their age, digressing on the subject of their art, their dolcissima professione as Rubens called it. Unearthing letters from that lost correspondence would be like finding letters exchanged between Jan Van Eyck and Rogier Van der Weyden. The letters that went back and forth between Rubens and Ambrogio Spinola must have contained many a pithy political maxim; very novelesque, yet real, cloak and dagger scenes. ‘Thus I could provide an historian with much material, and the pure truth of the case, very different from that which is generally believed.’ (Rubens, letter to Nicolas-Claude Fabri de Peiresc, december 18, 1634). (L. Huet, Sprezzatura and sparkly eyes: Rubens’ feelings in pigment and ink. Or, How it strikes a novelist, tekst uitgesproken op het Symposium Facts & Feelings, december 2012, KULeuven.)
De postbode was blijkbaar langsgekomen zonder een bericht achter te laten, en dus zei het meisje van de krantenwinkel vanochtend tegen me: “Hier staat een doos voor u, wist u dat?”. Eindelijk houd ik haar in mijn handen, de prachtige nieuwe uitgave van Rubens’ brieven! Mijn dank aan Harold Polis, Gert Dooreman en Katrien De Loose.
Straks stelt Charlotte Peys in Zondereigen het werk tentoon dat ze maakte tijdens haar verblijf in het dorp. Een delicate exploratie, een mooi portret van een kleine gemeenschap.
De tekeningen en het boek zijn nog tot 5 juni te bezichtigen in de parochiezaal van de gemeente. Mooi is ook haar website Zondereigen.
Vorige week ontdekten we een bijenzwerm in de tuin. De imker is gekomen en heeft het grootste deel van de bevolking, samen met de koningin, meegenomen; maar de achterblijvers houden goed stand.
Een jonge antropologe vermeldde Vergilius’ Georgica, het toeval wil dat hier nog een schooluitgave lag van een oudoom, en in de eerste regels zoemen ze al: apes parcae, de spaarzame bijen.
Nooit eerder is een Spaanse koning afgetreden, hoor ik een journalist over de radio beweren. Ach ja, dat overbodige geschiedenisonderwijs, nietwaar? Toch trad in de zestiende eeuw een Spaanse koning Carlos af (onze keizer Karel V, hun koning Carlos I), toen ook al ten voordele van een zoon Felipe.
He. Die man ken ik. Dat is Christoffel Plantijn. En de schilder van het portret ken ik ook. Dat is Jacob De Backer, over wie ik mijn licentiaatsthesis schreef. Met als ondertitel pictor olim famosus, ‘de eertijds beroemde kunstenaar’, een citaat waar J. nu nog om moet lachen. Kijk eens aan, een nieuwe biografie van de grote drukker. De woordenaar. Mooie woordspeling, ook al gebruikt voor Cornelis Kiliaan. Snel de boekhandel in.
Indien u het boek ziet, draai het dan ook eens om, om de vrouwen van de familie te bekijken.
Het uitzicht van mijn route naar het centrum verandert. Parfumerie Mertens, die me al in mijn studententijd verblijdde met fleurige etalages, heeft de rolluiken voor de laatste maal neergelaten. Een pot crème, twee flesjes parfum en een weinig gebruikte haarspeld herinneren me dagelijks aan die afwezigheid.
Verderop in de straat gaat een hele rij verwaarloosde gebouwen tegen de vlakte. Terwijl ik daar voorbij wandel, stel ik vast dat het verfrissend en opwindend kan zijn, afbraak. Weg met die oude krotten, ik heb lang genoeg tegen die stadskankers aangekeken. Ander en beter! Hopelijk. Alleen de drie gekranste hoofden boven de ramen zal ik mogelijkerwijze weldra missen. Vandaag keken ze nog op me neer met een air van Griekse wijsheid.
(Het zevenhonderdvijftigste bericht.)
Ik verzwikte mijn enkel, leerde in Antwerpen bij over de invloed van Rubens op latere meesters en hoorde in Leuven poet laureate Carol Ann Duffy haar gedichten over bijen voordragen. Een avond rijk aan indrukken, van pijn tot genot. Om de pijnloze ochtend en de kracht van woorden te vieren maakte ik toast met klaverhoning van imker Frans Vissers uit mijn dorp.
I heard tell of a tale of a rare bee,
kept in a hive in a forest’s soul
by a hermit – hairshirt, heart long hurt –
and that this bee made honey so pure,
when pressed to the pout of a poet
it made her profound; or if smeared
on the smile of a singer it sweetened his sound;
or when eased on the eyes of an artist,
Pablo Picasso lived and breathed;
so I saddled my steed.
Carol Duffy, A Rare Bee, in The Bees, 2011, p. 83. Servottelezing, Aula Pieter de Somer, KU Leuven.
Zit je thuis rustig te schrijven aan een boek over Pieter Bruegel, valt er verkiezingsdrukwerk in de brievenbus. Elio, Gwendolyn, Bruno, Eric, Bart en Maggie tuimelen de gracht in, bij het kerkje van Sint-Anna-Pede. De laatste jaren stelde ik steeds vaker vast dat geschiedenis moest dienen als hoer van de politiek. Nu komt de kunstgeschiedenis in het vizier. Het is ook wel amusant: elke partij kon deze afbeelding laten drukken, versierd met andere hoofden. We leren meteen hoe photoshop en knippen/plakken primitieve middelen zijn, vergeleken met de hand van de meester. Ik kijk naar de oude koekjesdoos op mijn bureau, met op het deksel Bruegels Spreekwoorden. ’t Is goed riemen snijden uit andermans leer. En Bruegel zwijgt.
Leen Huet 