“En de krijgers zegden: ‘Laten we welgemoed naar die Lombarden rijden: we hebben een goede reden om te vechten en een rechtvaardige, goede aanvoerder, onze oorlog zal er meer waard door zijn en des te mooier van worden. En we gaan ook naar het rijkste land ter wereld, want Lombardije ontvangt langs alle kanten de rijkdommen van deze wereld. De Lombarden zijn van nature rijk en laf; wij zullen daar profijt uit halen. Ieder van ons die kapitein is zal zo rijk terugkomen dat wij nooit meer zullen hoeven te vechten.’ Zo spraken de krijgers met elkaar; en toen ze vette weiden vonden, bleven ze daar een tijd, om zichzelf en hun paarden beter te helpen.”

Dit soort opgewekte strijdlust vindt men misschien alleen nog in middeleeuwse geschriften. Mafia-“eer” of gang culture vervangen haar niet.

De bladzijden van mijn Froissart brengen me onverwachte ontmoetingen: nu kom ik plotseling weer John Hawkwood tegen, alias Giovanni Acuto, de beruchte militieleider, aan kunsthistorici bekend door zijn geschilderde ruiterportret in de Dom van Florence. Hij wilde een bronzen ruiterstandbeeld, maar de Florentijnen hebben zich er na zijn dood vanaf gemaakt met een versie in verf, weliswaar in hun mooiste kerk, weliswaar van de hand van meester Uccello. Bestaat er nog een andere band tussen Hawkwood en mij? Wel, we leven allebei free-lance: het woord werd eerst gebruikt voor krijgers die zich in de Honderdjarige Oorlog nu eens ten dienste stelden van de ene, dan weer van de andere.

De vriendelijke waard van het stationsbuffet in Lier keek over mijn schouder naar wat ik las. “Ik dacht dat het de Bijbel was, ” lachte hij. Inderdaad, zo’n Pléiade-uitgave wordt op gelijkaardig papier gedrukt.

Waarom bestaan we eigenlijk? Ook om die paar zomerwandelingen op sandalen of espadrilles, een beetje verveeld, geplaagd door lome vliegen of dazerikken, en dan die glans langs de kant van de weg, tussen de gekartelde bladeren en de stekels,  een paar rijpe en halfrijpe bramen, sommigen met een stukje spinnenweb eraan, hop – de smaak.

Foto via 7 heures du mat.

De Lais van Marie de France is misschien wel het prettigste boek dat ik deze zomer zal lezen. Marie, de allereerste schrijfster in het Frans, vertelt laconiek haar kleine magisch-realistische verhalen: een valk landt op de vensterbank van een torenkamer waarin een jonkvrouw zit opgesloten en verandert vervolgens in een man; een fee schenkt een arme ridder haar liefde; een andere ridder verandert in een weerwolf; twee gescheiden geliefden houden contact met elkaar door middel van brieven, verstopt in het verendek van een zwaan (cygne/signe, nietwaar?); Tristan gebruikt kamperfoelie en hazelaar als codetaal voor Isolde; de tweelingzussen Es en Hazelaar trouwen met dezelfde man; een voorloopster van Doornroosje slaapt in een kapel in het woud. Dus hier luisterden edelvrouwen, ridders en baronnen naar tijdens avonden aan het hof? Mooi. Men beleeft zelden zoveel ongedwongen plezier tijdens het lezen van werken uit de literaire canon.

Een staaltje van Maries bedrieglijk eenvoudige toon: “In Bretagne, in Nantes, leefde een dame die bijzonder mooi, verstandig en gracieus was. Elke verdienstelijke ridder in het land werd meteen verliefd op haar zodra hij haar gezien had, en vroeg haar om haar liefde. Zij kon hen niet allemaal beminnen, maar wilde ook niet hun dood veroorzaken. Het is voor een man gemakkelijker alle vrouwen in het land het hof te maken dan het voor een vrouw is om één gek op afstand te houden, want dat zet meteen kwaad bloed. Als de vrouw aan allen tegemoetkomt, zullen ze haar allemaal dankbaar zijn. En mocht ze daar niet van willen weten, dan moet ze hen niet beledigen maar met hoofse eerbied behandelen en hun dankbaar zijn. De dame over wie ik wil vertellen en die vanwege haar schoonheid en waarde door zovele mannen werd aanbeden, hield zich dag en nacht met deze kwestie bezig.” Ik zie haar al zitten piekeren, de arme.

Marie de France, De Lais. Liefdessprookjes uit de twaalfde eeuw, vertaald door P. Verhuyck en C. Kisling, Amsterdam, 2009, p. 87.

Rellen in de steden. De boekhandel Waterstones wordt niet geplunderd, de omliggende handelszaken wel. Wat als Groot-Brittannië een armoedige jeugd had die het recht op beter onderwijs eiste door wèl boekhandels te plunderen?  Tienerjongens slepen GSM’s, sportschoenen en plasma-tv’s mee, tienermeisjes kleren uit H&M. Ik heb het nieuws van de afgelopen dagen gevolgd op de websites van The Guardian en de BBC en de verwarring gevoeld: de ene commentator wijt deze gebeurtenissen aan gebroken gezinnen en het ontbreken van ouderlijk gezag, de andere aan werkloosheid en uitzichtloosheid, de derde aan de onrust op de financiële markten en de door de regering aangekondigde besparingen, een vierde wijst erop dat Londens burgemeester Boris Johnson als student lid was van The Bullingdon Club, een groepje bevoorrechte amokmakers dat “vanuit een zuiver sportief instinct”, om Henriëtte van Eyk te citeren, restaurantinboedels kort en klein sloeg, een vijfde zinspeelt voorzichtig op een diepe onderstroom van raciale spanningen, nog iemand anders maakte ons duidelijk dat het voor jongeren natuurlijk ook een enorm avontuur en grote loltrapperij was om de politie uit te dagen en te pakken wat je anders niet kunt krijgen.

“Politici zeggen dat wij plunderen en roven, maar zij zijn de echte gangsters,” zei een van de jongeren aan een reporter. Een andere verklaarde: “Wij tonen aan de rijken dat wij kunnen doen wat we willen”. Hij bedoelde ongetwijfeld: “… dat wij ook kunnen doen wat wij willen.” Het herinnerde me aan een volksliedje dat weerklonk in de straten van Antwerpen, na de zware vernielingen aangericht door de beeldenstormers  (in tegenstelling tot de gebeurtenissen van de afgelopen dagen was de beeldenstorm een goed georchestreerde terreuractie): Hadden wij begonnen aan cooplieden goedt / Ende der kercken beelden laten met vreden / Ons handen gewassen in papens bloet / Zoo waeren wij heeren van dorpen en steden.

En wat nu? De armen straffen? Of de daders straffen en tegelijkertijd werken aan betere sociale verhoudingen in het westerse land met de minste sociale mobiliteit? En hoe dan? De komende maanden zullen boeiend zijn.

Ik leefde in de overtuiging dat Omar Khayyam de enige Perzische dichter in mijn boekenkast was, tot ik stuitte op een boek dat een vriend me ooit schonk: een mooi ingebonden Franse vertaling van de ghazels van Hafiz (+ 1388). De illustratie herinnerde me vreemd genoeg enigszins aan de prenten van Rie Craemer in mijn kinderuitgave van de Duizend en Een Nacht, lang geleden. Hafiz uit Shiraz: zo te zien de dichter van zeer bloemrijke liefdespoëzie, al kan dat ook aan de Franse vertaling liggen. Zijn grafmonument is een geliefd oord; de vertaler citeert uit Pierre Loti’s boek Vers Ispahan (1904): “Il dort, le poète, sous une tombe en agate gravée, au milieu d’un grand enclos exquis, où nous trouvons des allées d’orangers en fleurs, des plates-bandes de roses, des bassins et de frais jets d’eau. Et ce jardin, d’abord réservé à lui seul, est devenu, avec les siècles, un idéal cimetière; car ses admirateurs de marque ont été, les uns après les autres, admis sur leur demande à dormir auprès de lui, et leurs tombes blanches se lèvent partout au milieu des fleurs. Les rossignols, qui abondent par ici, doivent chaque soir accorder leur petites voix de cristal en l’honneur de ces heureux mortels des différentes époques, réunis dans une commune admiration par l’harmonieux Hafiz, et couchés en sa compagnie.” Volgens beelden op het internet ziet het er nog steeds even mooi uit.

C. Devillers, Les ghazels de Hafiz traduits du persan, (Ex oriente lux, 5), Parijs, uitgeverij Kadar, 1922.

Zich terugtrekken, als een kloosterling in zijn cel. Lezen, denken, schrijven.