“De laatste bloementuin van het jaar,” noemde bisschop Bonny de kerkhoven met Allerzielen. Dit jaar moest ik met eigen ogen vaststellen dat die omschrijving klopt. De aanblik van alle boeketten op het kerkhof deed me onverwacht goed. Het kostte mij moeite om een grafzerk voor mijn vader te bestellen, en zonder hulp had ik het wellicht niet gekund. Maar nu ben ik blij dat dit in orde is.

Rubberlaarzen aan en onbekommerd door de afgevallen bladeren struinen. Een kinderlijk genoegen dat ik herontdek, nu de tuin winterklaar moet worden gemaakt. Het lijkt bovendien een goed jaar te zijn voor paddenstoelen, ik kom overal heksenkringen tegen.

Een noveenkaars van de buurman. Een noveenkaars voor mijn moeder en de andere bewoners van het woonzorgcentrum. En een kaars voor Samuel Paty, de leraar geschiedenis-aardrijkskunde die vrijdag zo gruwelijk vermoord is door een barbaar met een verblijfsvergunning.

We vonden een dode vogel op het terras. Ongeschonden. Was hij tegen het glas van de keukendeur gevlogen? Dit kleine leven had langer mogen duren. Maar nu zag ik eindelijk een lijster van dichtbij. Hoe mooi, die tekening in de veren. En hoe ontroerend, die gesloten oogjes.

Op 3 december verzorgt Alicja Gescinska voor het tijdschrift Dietsche Warande & Belfort een literaire avond in CC De Warande. Vijf Kempense schrijvers treden aan en lezen voor uit fonkelnieuwe verhalen. Het thema: muren die ons scheiden of verbinden. Hopelijk mag ik u daar die avond begroeten.

Muren: Kempense literaire avond met Koen Peeters, Leen Huet, Leo Pleysier, Toon Horsten en Alicja Gescinska.

Voor de eerste keer sinds maanden mag ik opnieuw een lezing over Pieter Bruegel geven. In strikt gecontroleerde omstandigheden. Ik kijk mijn materiaal na en ontdek dat de titel van de causerie, die ik al jaren gebruik, nu meer zegt dan ooit: Pieter Bruegel – Schilder in “een zeer zieke tijd”.

Maar het zal vooral fijn zijn om opnieuw te vertellen over Bruegels vlijmscherpe verstand, zijn humor, zijn gedrevenheid en zijn vindingrijkheid.

Een koerier bracht een boek aan huis. Coming Home, van de Phoebus Foundation. De Engelse vertaling van de catalogus van Oer. Ik blader langs de mooie afbeeldingen.

In het Engels lijkt een tekst die je geschreven hebt nieuw, anders, van iemand anders. Maar het gaat nog altijd grotendeels over Gustave Van de Woestyne en zijn wonderlijke memoires. “Ge moogt bohemer zijn,’ zei zijn moeder, “maar ge moogt toch niet overdrijven.” Wijze vrouw.

“Anno Domini 2020: we’re being driven by social media and mixed media; by social unrest, fear of the future; by the feeling of being poorly paid and deskbound or fodder for the cultural sector, the polite term for the entertainment industry.”

Ja, het lijken nu woorden van iemand anders, maar ik sta er pal achter.

“Ik keek rondom mij en zag dat er veel te schilderen was.” Die zin uit de memoires van Gustave Van de Woestyne heb ik altijd onthouden. Veel meer woorden maakt hij in zijn autobiografie niet vuil aan het uiteenzetten van zijn kunstzinnige ideeën.

Jaren geleden vond ik in een antiquariaat de lelijke, slordige uitgave uit 1979 van Van de Woestynes memoires: toch een kostbaar boek, door de schijnbaar naïeve, meeslepende herinneringen van de meester aan zijn broer Karel, de dichter, en aan de kunstenaarskolonie van Sint-Martens-Latem. Dat werd dan een hoofdstukje in Oud papier. Nu brengt het Davidsfonds tot mijn vreugde een nieuwe, verzorgde uitgave van het Memento op de markt, met een boeiende inleiding en nawoord, verklarende noten en een personenregister. En dus kunt u in alle rust genieten van dit juweeltje, dat de status van klassiek werk verdient. Misschien wenkt daarna een museum, om die fameuze schilderijen van Gustave eens aandachtig te gaan bekijken. Dat heeft bij mijn weten nog niemand zich beklaagd.

Bij het herschikken van mijn vaders boeken stuitte ik op dit fraaie titeltje. De originele druk uit 1969. Een mens leert alle dagen bij. Een leven lang heb ik enthousiaste gesprekken over Mercedes-Benz en zelfs Mercedes Jelinek gehoord, maar ik wist niet dat de ster van het merk een symbolische betekenis had. De drie lijnen die de ster vormen, staan voor de lucht, het land en de zee, alle drie veroverd door de verbrandingsmotor.

De strenge veiligheidsmaatregelen tegen het coronavirus in woonzorgcentra dwingen mij om Moederdag te vieren zonder mijn moeder te kunnen bezoeken. Wij hebben elkaar al weken niet meer zonder mondmasker gezien, we zijn gescheiden door plexiglas wanneer we elkaar voor een halfuurtje ontmoeten, we kunnen elkaars hand niet vasthouden, laat staan elkaar troosten of kussen.

Al de zwier en de vreugde en de bevrijding die Rubens in zijn schilderij toonde, lijken voorlopig uit deze zomer verdwenen.